Η εθνικοχριστιανική αγωγή των ελληνοπαίδων στο Μεταξικό καθεστώς

Του Θωμά Σίδερη

Ο δικτάτορας Ιωάννης Μεταξάς (δεξιά) επιθεωρεί σχολικές επιδείξεις θηλέων-μελών της Εθνικής Οργάνωσης Νεολαίας (ΕΟΝ).

Αύγουστος του 1937 στην Αθήνα. Ο πρόεδρος του Τεχνικού Επιμελητηρίου Ελλάδας, Α. Δημητρακόπουλος, ρίχνει μια τελευταία ματιά στο χειρόγραφό του. «Το διδακτήριον της παιδικής ηλικίας δεν είναι απλώς ένας χώρος συγκεντρώσεως. Είναι τί περισσότερον από κτίριον οιουδήποτε άλλου σκοπού, διότι στεγάζει ανθρώπινον υλικόν ευαίσθητον εις την επίδρασιν του περιέχοντος και του περιβάλλοντος, διότι πρέπει να συνδυάζη όλα τα μέσα της θεραπείας των σταθμητών και ασταθμήτων αναγκών της παιδικής ηλικίας…»

Η αρχιτεκτονική στην Ελλάδα του Μεσοπολέμου βρίσκεται μάλλον σε σύγχυση. Από τη μια συναντώνται νεοακαδημαϊκά στοιχεία και από την άλλη εκλεκτικιστικά και art deco ιδιώματα που υπαγορεύονται από μία άκρατη επιθυμία αποκατάστασης της συνέχειας της αστικής ταυτότητας. Το εφαλτήριο για την ανανέωση της ελληνικής αρχιτεκτονικής, όσο και αν ακούγεται κάπως παράδοξο αυτό, είναι ο σχεδιασμός νέων σχολικών κτιρίων.

Κατά τη διάρκεια των εκδηλώσεων που οργανώνονται στην Αθήνα, στα πλαίσια του τέταρτου Διεθνούς Συνεδρίου Σύγχρονης Αρχιτεκτονικής [CIAM] τον Αύγουστο του 1933, τα σχολικά κτίρια κατέχουν σημαντική θέση στη συμμετοχή της ελληνικής ομάδας. Είναι χαρακτηριστικό ότι στη ξενάγηση που οργανώνεται για τους ξένους συνέδρους στην Αθήνα, περιλαμβάνεται επίσκεψη στην Ακρόπολη, στη λίμνη του Μαραθώνα, στο εργοστάσιο Παπαστράτου και στα νέα σχολικά κτίρια. Ο πρόεδρος του Τεχνικού Επιμελητηρίου Ελλάδος και γερουσιαστής της Αριστεράς, Νίκος Κιτσίκης, θα τονίσει μεταξύ άλλων στην πρόποση που κάνει στα πλαίσια της δεξίωσης των συνέδρων: «Τα είδωλα είχον καταλυθεί ήδη εις την Ελλάδα υπό των πρωτοπόρων της εκπαιδευτικής μεταρρυθμίσεως, οίτινες μας έκαμαν ικανούς να δεχθώμεν ως φυσικάς, ως εξαιρετικής ρωμαλεότητος τας εξαγγελομένας νέας αρχάς, κατά τας οποίας αι μορφαί δεν είναι δυνατόν να αποτελούν αποκλειστικόν σκοπόν των αρχιτεκτονικών επιδιώξεων, ανεξάρτητον των κόσμων τους οποίους πρόκειται να εγκλείσουν… Οι Έλληνες αρχιτέκτονες είχον την ευκαιρίαν να δημιουργήσουν εφαρμόζοντες τας νέας επιταγάς εις ένα θαυμάσιον θέμα: το σχολείον…. Το χαρακτηριστικόν εν Ελλάδι είναι ότι το επίσημον Κράτος ετόλμησε την Επανάστασιν».

Την ώρα όμως που οι νέοι αρχιτέκτονες παίζουν με τις σκιές των κτιρίων τους, απειλητικές σκιές μαζεύονται πάνω από τη χώρα. Το 1935, η δικτατορική κυβέρνηση του Κονδύλη, παράλληλα με τις διώξεις και απολύσεις των δασκάλων εκείνων που δε συμπορεύονται με το καθεστώς, επαναφέρει την καθαρεύουσα στις τελευταίες τάξεις του δημοτικού και καταργεί το μάθημα της νεοελληνικής γλώσσας στο γυμνάσιο.

Η δικτατορία της 4ης Αυγούστου κινείται με περισσότερο ζήλο στην ίδια κατεύθυνση. Διαλύει τις συνδικαλιστικές οργανώσεις των εκπαιδευτικών και εξορίζει πολλά από τα στελέχη τους. Ιδρύει την Εθνική Οργάνωση Νεολαίας στα πρότυπα των ευρωπαϊκών φασιστικών νεολαιών. Ταυτόχρονα, μειώνονται τα χρόνια φοίτησης στο δημοτικό σχολείο και περιορίζεται ο αριθμός των μαθητών που συνεχίζει στο γυμνάσιο, αφού καθιερώνονται υποχρεωτικές εξετάσεις.

Υπολογίζεται ότι το σχολικό έτος 1937 – 1938, το ποσοστό των μαθητών που εγκατέλειψαν το σχολείο, χωρίς να φοιτήσουν στις δυο τελευταίες τάξεις, κυμάνθηκε από 57% έως 65%. Το γυμνάσιο μετατρέπεται σε οκτατάξιο και υποδιαιρείται σε ημιγυμνάσιο και γυμνάσιο με υποχρεωτικές εξετάσεις για το πέρασμα από τη μια βαθμίδα στην άλλη.

Οι σχολικές αίθουσες γίνονται υπερπληθωρικές και μέσα σε αυτές κάνουν μάθημα ακόμα και 80 μαθητές. Η έλλειψη δασκάλων και εποπτικών μέσων είναι κάτι παραπάνω από εμφανής. Το ποσοστό των αναλφάβητων στη χώρα μας εκείνη την περίοδο αγγίζει το 41%.

Πολλά κείμενα στα έντυπα του καθεστώτος μαρτυρούν το θαυμασμό του καθεστώτος για τον πολεμικό λαό της Σπάρτης και για την εκπαίδευσή του, δικαιολογώντας απόλυτα τους φόνους των παιδιών που αντιμετώπιζαν κάποιο πρόβλημα υγείας. Οι άριστοι πολίτες του σήμερα έπρεπε να μοιάζουν στους άριστους του χθες.

Είναι γεγονός ότι η εθνικιστική αγωγή των νέων γινόταν κυρίως μέσα στην Ε.Ο.Ν και δευτερευόντως μέσα στα σχολικά πλαίσια. Η μαρτυρία του Επιθεωρητή των Δημοτικών σχολείων Θεσπρωτίας Δ. Μάγου μέσα από μια χαρακτηριστική εγκύκλιο που απηύθυνε στους δημοδιδασκάλους, αναφέρει ότι το περιοδικά «Η Νεολαία» περιέχει ύλη κατάλληλη για τους μαθητές και θεωρείται το σπουδαιότερο μέσον για το δάσκαλο ν’ αναπτύξει το θρησκευτικό, Πατριωτικό και καλαισθητικό συναίσθημα των μαθητών του. Διαφαίνεται και από απόψεις Φαλαγγαρχών-Δημοδιδασκάλων ότι η Οργάνωση θεραπεύει σχολικές ελλείψεις και διαπαιδαγωγεί καταλληλότερα κι απ’ αυτήν τη σχολική εκπαίδευση.

Η διπλή ζωή του παιδιού, σχολική και εξωσχολική, καλύπτεται από την ιδεολογία της εκπαίδευσης και της διαπαιδαγώγησης που το θέλει νέο μέλος του νέου Εθνικού Κράτους. Η πολλαπλή μόρφωση (γνώσεις, ψυχικός κόσμος, χαρακτήρας, νοοτροπία) αντιμετωπίζεται ως ενιαίο σύνολο ενιαίο, στο οποίο όφειλαν όλοι να συμμορφωθούν (παιδιά, γονείς, εκπαιδευτικοί). Ο δάσκαλος όφειλε να γίνει ξανά μαθητής στα «θρανία» της Ε.Ο.Ν, να συμμετέχει στις συναθροίσεις και στις τελετές της για ν’ αποκτήσει τον «ψυχικό σύνδεσμο» μ’ αυτόν το φορέα της «νέας ζωής» που ως «ανώτερη έννοια έχει πάντα δίκιο».

Κάτω απ’ αυτό το σκεπτικό, απαγορεύτηκε η ίδρυση συλλόγων, σωματείων και ιδρυμάτων που είχαν ως σκοπό την αγωγή της νεολαίας και συντελέστηκε ακόμα και η ενσωμάτωση των προσκόπων στην Ε.Ο.Ν. Με νόμο καταργήθηκε ο ήδη υπάρχων Νόμος περί συστάσεως του Σώματος Προσκόπων (ν. 1966, 18-11-1917). Οι πρόσκοποι συγχωνεύθηκαν στην Ε.Ο.Ν, διατηρώντας τα διακριτικά των ειδικοτήτων τους και παίρνοντας ανάλογους βαθμούς στην Ε.Ο.Ν.

——————————————

Το άρθρο βασίζεται σε στοιχεία και αναφορές που υπάρχουν στα βιβλία μου:

ΜΝΗΜΗ ΤΗΣ ΠΕΤΡΑΣ, εκδόσεις Κλειδάριθμος, 2003

ΤΟ ΑΠΟΥΣΙΟΛΟΓΙΟ ΤΟΥ ΧΡΟΝΟΥ, εκδόσεις Μ. Γκιούρδας, 2010

>>> ΠΗΓΗ: treno

Advertisements

Σχολιάστε

Εισάγετε τα παρακάτω στοιχεία ή επιλέξτε ένα εικονίδιο για να συνδεθείτε:

Λογότυπο WordPress.com

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό WordPress.com. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Twitter

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Twitter. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Facebook

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Facebook. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Google+

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Google+. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Σύνδεση με %s