«Γιοι και κόρες» στο Φεστιβάλ Αθηνών – Συνέντευξη με τον Γιάννη Καλαβριανό

Συνέντευξη στον Θωμά Σίδερη

Η παράσταση «Γιοι και Κόρες» σε κείμενα και σκηνοθεσία του Γιάννη Καλαβριανού, πέρα από το εξαιρετικό ενδιαφέρον της και την πρωτοπόρα αισθητική της, διακρίνεται και για έναν ακόμη λόγο: βασίζεται σε αληθινές ιστορίες που αφηγήθηκαν οι αληθινοί πρωταγωνιστές της ελληνικής ιστορίας των τελευταίων εξήντα χρόνων (από το ’40 μέχρι το 2004) στους ηθοποιούς του θιάσου.

Η παράσταση είναι μια συμπαραγωγή της Εταιρίας Θεάτρου Sforaris, του ΔΗ.ΠΕ.ΘΕ. Κομοτηνής και του Φεστιβάλ Αθηνών.

Θα μπορούσε να υποθέσει κάποιος ότι είναι μια παράσταση ντοκιμαντέρ. Στην πραγματικότητα όμως πρόκειται για ένα ευρηματικό και αληθινό θεατρικό έργο και μάλιστα είναι ό,τι πιο αληθινό και συγκινητικό έχει να παρουσιάσει η σύγχρονη ελληνική δραματουργία, ιδωμένο κάτω από μια ρεαλιστική και ταυτόχρονα γλυκιά οπτική. Είναι η ιστορία της Ελλάδας όπως την ξέρουμε ή όπως την έχουμε φανταστεί αλλά ιδωμένη με έναν εντελώς πρωτότυπο τρόπο, σαν ένα ανάλαφρο αεράκι που διαπερνά τη βία του πολέμου, τα πρώτα μεταπολεμικά χρόνια, μέχρι και την αυτοεπιβεβαίωση της εθνικής μας μοναξιάς, το 2004.

Η παράσταση πρωτοπαρουσιάστηκε τον περασμένο Μάρτιο και για λίγες παραστάσεις στο ΔΗΠΕΘΕ Κομοτηνής. Τώρα, υποδέχεται το αθηναϊκό κοινό σε ένα ολοκαίνουριο ανέβασμα, ειδικά για το Φεστιβάλ Αθηνών.

Πέρυσι, ο Γιάννης Καλαβριανός συνεργάστηκε για πρώτη φορά με το Φεστιβάλ Αθηνών με την παράσταση «Παραλογές ή Μικρές Καθημερινές Τραγωδίες»

Πώς ξεκίνησε η ιδέα για την έρευνα που προηγήθηκε της παράστασης;

Η ιδέα ξεκίνησε από ένα δυσάρεστο γεγονός. Έχασα τον παππού μου για τον οποίον ήξερα πολύ λίγα πράγματα. Ήταν ένας άνθρωπος που φορούσε ακουστικό βαρηκοΐας και δεν ήξερα για ποιο λόγο. Νόμιζα ότι τα φορούσε πάντα. Το βράδυ της κηδείας λοιπόν όπου οι οικογένειες μαζεύονται και συζητάνε διάφορα πράγματα, έμαθα ότι το πρόβλημα στην ακοή του προήλθε από ένα ατύχημα. Ήταν ναύτης στον τορπιλισμό της Έλλης εκείνο τον δεκαπενταύγουστο του ’40. Μου φάνηκε πολύ περίεργο. Καταρχήν που δεν το ήξερα, μετά συμμετείχε σε ένα ιστορικό γεγονός που στο μυαλό μου ήταν ήδη μεγεθυμένο. Επίσης, δεν μπορούσα να τον δω ναύτη. Έχουμε μια εικόνα των παππούδων μας, λες κι ήταν πάντα έτσι, ηλικιωμένοι. Ήτανε νέοι, που ονειρεύτηκαν τη ζωή τους, που είχαν ερωτευτεί, που είχαν απογοητευτεί, που είχαν εργαστεί, που είχαν ταξιδέψει…

Αλήθεια, ο παππούς σου πού ζούσε;

Στην Πάτρα. Εγώ ζούσα στη Θεσσαλονίκη, οπότε δεν υπήρχε η συχνή επαφή. Τον έβλεπα δυο φορές το χρόνο. Έπεσε λοιπόν η ιδέα στο θίασο να ρωτήσουμε για τις ζωές των παππούδων μας. Κάπως έτσι ξεκίνησε. Μετά το ανοίξαμε και καταλήξαμε να μιλήσουμε με περίπου 80 ανθρώπους. Οι συνεντεύξεις ξεκίνησαν τον Μάιο του 2011. Καταρχήν ρωτούσαμε τον καθένα να μας πει μια ιστορία. Τι να πρωτοπείς όμως από μια ζωή. Οπότε το περιορίσαμε και τους ζητήσαμε να μας πουν την ιστορία που σημάδεψε τη ζωή τους. Ξεκίνησαν πολύ δειλά στην αρχή, μετά με μεγαλύτερο θάρρος να μας λένε για το πώς γνώρισαν τους συντρόφους τους, για το πώς μετανάστευσαν από την Ελλάδα, για τη μέρα που ξεκίνησε ο πόλεμος και τους πρώτους βομβαρδισμούς… Ό,τι θεωρούσε ο καθένας ότι τον έχει σημαδέψει. Οι περισσότεροι μίλησαν για τον πόλεμο και την Κατοχή, ενώ πολλοί απέφυγαν να αναφερθούν στον Εμφύλιο.

Φαντάζομαι είναι ένα θέμα που τους πονούσε ακόμα…

Ναι… ένα τραύμα μεγάλο και περίεργο.

Για τους έρωτές τους μίλησαν;

Ναι… με κάποια ντροπή όμως. Μίλησαν για τους χωρισμούς τους… Μας είπαν πράγματα πολύ προσωπικά.

Το υλικό που προέκυψε νομίζω ότι θα ήταν πλούσιο και μεγάλο.

Ναι και σε όγκο και από άποψης περιεχομένου. Κάποιες ιστορίες μπορώ να πω ήταν πολύ περίεργες. Δηλαδή μας είπε κάποιος ότι ήταν Βαλκανιονίκης. Κάποια γυναίκα μάς είπε ότι ήταν σε στρατόπεδο συγκέντρωσης και είχε στο χέρι της το τατουάζ με τον αριθμό. Μετά την απελευθέρωσή της έγινε δασκάλα γιόγκα. Από όλες τις αφηγήσεις κρατήσαμε τις ιστορίες εκείνες που αναφέρονταν σε μεγάλες ιστορικές στιγμές της Ελλάδας. Δημιουργήσαμε λοιπόν μια παράσταση που διατρέχει την Ελλάδα από το πόλεμο του ’40 μέχρι και το 2004. Δείχνουμε τις μικρές ιστορίες καθημερινών ανθρώπων, τις ζωές τους στη δίνη των μεγάλων ιστορικών γεγονότων.

Πώς συνδέονται οι ιστορίες μεταξύ τους; Εξελίσσονται πάνω σε έναν ενιαίο καμβά;

Ο καμβάς αυτός είναι ο υπότιτλος της παράστασης, «μια παράσταση για την αναζήτηση της ευτυχίας». Το νήμα που συνδέει όλες αυτές τις ιστορίες είναι ότι οι άνθρωποι παρ’ όλες τις δυσκολίες και τις δυστυχίες που αντιμετώπισαν, ήθελαν να πάνε μπροστά. Υπάρχει μία έντονη ανθρώπινη επιθυμία για την ευτυχία στη ζωή μας. Μη φανταστείτε με μεγάλα και δυσθεώρητα πράγματα, αλλά με μικρά και ταπεινά. Να κάνουμε ευτυχισμένη τη στιγμή.

Και με τις απώλειες που σημαδεύουν τη ζωή μας, τι γίνεται;

Είμαστε αναγκασμένοι να προχωρήσουμε και με τις απώλειες που μας συμβαίνουν και μας σημαδεύουν. Αυτό εξάγεται σαν συμπέρασμα, ήταν αν θέλετε η κοινή συνισταμένη των αφηγήσεων. Πάντα ο άνθρωπος βρίσκει τρόπο να προχωρήσει μπροστά και να αναζητήσει την ευτυχία.

Πόσο εύκολο ή πόσο δύσκολο είναι να πάρεις έναν αποσπασματικό προφορικό λόγο και να το κάνεις θεατρικό έργο;

Είναι πολύ δύσκολο γιατί ο προφορικός λόγος είναι «αραιός», δεν μπορεί να μεταφερθεί αυτούσιος στη σκηνή. Επειδή δε θέλαμε να κάνουμε μια παράσταση ντοκιμαντέρ, κρίθηκε αναγκαίο να γίνει μια μεταγραφή. Έπειτα να μην ξεχνάμε ότι οι ηλικιωμένοι μπορούν να αφηγηθούν το πιο ανώδυνο γεγονός, αλλά επειδή ήταν πρωταγωνιστές της ιστορίας, αυτό από μόνο του αποκτά ένα άλλο βάρος. Συμβαίνει όμως και το άλλο. Να πουν ένα συνταρακτικό γεγονός με τρομερή απλότητα, οπότε σκέφτεσαι «πώς είναι δυνατόν να το βλέπουν έτσι». Μια άλλη παράμετρος είναι ότι οι ηλικιωμένοι άνθρωποι λόγω της μεγάλης ανάγκης που έχουν να εξιστορήσουν γεγονότα, αφηγούνταν πολλές λεπτομέρειες, που όμως δεν εξυπηρετούσαν τον στόχο της παράστασης και την εξέλιξη της ιστορίας. Οπότε έπρεπε να γίνει ένα πολύ γενναίο ξεκαθάρισμα.

Πόσο βοήθησε τους ηθοποιούς η επαφή με τους πραγματικούς πρωταγωνιστές των γεγονότων; Πόσο τους βοήθησε όταν μετά την έρευνα ανέβηκαν στη σκηνή και κλήθηκαν να τους ενσαρκώσουν;

Νομίζω ότι τους χαλάρωσε, τους «γείωσε» με κάποιον τρόπο. Όταν ακούς μια αφήγηση από κάποιον τρίτο, μένεις απέξω. Όταν όμως την ακούς από τον άνθρωπο που έζησε τα πραγματικά γεγονότα, τότε καταλαβαίνεις πως πρόκειται για πράγματα που μπορούν να ειπωθούν. Τα πολύ προσωπικά που δεν μπορούσαν να τα διαχειριστούν οι άνθρωποι που ήρθαμε σε επαφή, δεν μας τα αφηγήθηκαν. Μας είπαν ιστορίες που μπορούσαν να τις μοιραστούν. Και μάλιστα με έναν τρόπο που σε βάζει μέσα στην ιστορία τους. Οι ηθοποιοί επομένως μέσα από την έρευνα είχαν κατακτήσει κάποια κλειδιά και κάποιους κώδικες και για τη δική τους υποκριτική.

 Το τωρινό ανέβασμα στην Πειραιώς έχει αλλαγές σε σχέση με το πρώτο ανέβασμα στο ΔΗΠΕΘΕ Κομοτηνής;

Έχουν προστεθεί και άλλες ιστορίες, έχουν μπει και άλλοι ηθοποιοί και έχουν αλλάξει τα σκηνικά, αφού πλέον έχουμε να διαχειριστούμε έναν πολύ μεγαλύτερο χώρο. Η κλίμακα είναι πολύ διαφορετική και έπρεπε να γίνει μια εντελώς άλλη δουλειά. Οι ίδιοι οι θεατές της παράστασης ήρθαν και μας βρήκαν για να μας αφηγηθούν μια ιστορία δική τους ή κάποιου κοντινού τους ανθρώπου. Από την Κομοτηνή και στην Ξάνθη μάλιστα συλλέξαμε πολλές καινούριες ιστορίες.

Φαντάζεσαι τον εαυτό σου να κάνεις την ίδια παράσταση μετά από δέκα χρόνια με ανθρώπινες ιστορίες από τη σημερινή  οικονομική κρίση;

Όταν οι άνθρωποι βιώνουν τα γεγονότα δεν έχουν συναίσθηση πώς θα καταγραφούν μέσα στην ιστορία. Για παράδειγμα, η κρίση αυτή μπορεί να αποτυπωθεί ως η χειρότερη στιγμή της νεώτερης ελληνικής ιστορίας, αλλά αν μας ρωτήσει κάποιος μετά από αρκετά χρόνια να είμαστε ψύχραιμοι και να πούμε ότι ήταν απλώς δύσκολα. Η ζωή έχει κάποιες άμυνες που μας προφυλάσσουν για να προχωράμε μπροστά.

………………………………………………………

Πληροφορίες για τις παραστάσεις:

Πότε; 15, 16 και 18 Ιουνίου

Πού; Πειραιώς 260, κτίριο Ε’

Advertisements

Σχολιάστε

Εισάγετε τα παρακάτω στοιχεία ή επιλέξτε ένα εικονίδιο για να συνδεθείτε:

Λογότυπο WordPress.com

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό WordPress.com. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Twitter

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Twitter. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Facebook

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Facebook. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Google+

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Google+. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Σύνδεση με %s