Όταν τα πράγματα στο σχολείο σκουραίνουν – Α’ μέρος

ΦΑΚΕΛΟΣ «ΕΝΔΟΣΧΟΛΙΚΗ ΒΙΑ»

Δευτεροβάθμια εκπαίδευση

«…. ένα πολύ σημαντικό πρόβλημα στη σημερινή κοινωνία είναι ο τρόπος που αντιμετωπίζουν τις σχέσεις μεταξύ τους οι μαθητές. Τα παιδιά έχουν ψηφιακές σχέσεις και όχι αληθινές. Οι πιο ντροπαλοί απωθούνται από τις παρέες. Οι κακές φιλίες επηρεάζουν το χαρακτήρα του μαθητή προς το χειρότερο. Όλο αυτό θα αλλάξει αν συμμετείχαν όλοι οι μαθητές και κάνουν την προσπάθεια να αντιμετωπίσουν τα προβλήματα. Επιπλέον να συμμετέχουν όλοι μαζί σε ομάδες για να πραγματοποιήσουν τις διάφορες δραστηριότητες τους. Με όλα αυτά οι μαθητές θα έρθουν πιο κοντά και θα συνεννοούνται καλύτερα….».

Τα παραπάνω αποτελούν μέρη μιας ομαδικής εργασίας που έγινε από μαθητές Γυμνασίου, στο πλαίσιο δραστηριοτήτων για την Μέρα κατά της Ενδοσχολικής Βίας. Εύκολα μπορεί κανείς να διαπιστώσει, ακόμα και μέσα από τα  «λάθη» διατύπωσης ή χρήσης των χρόνων, την μεγάλη δυσκολία συνύπαρξης των μαθητών σε ένα χώρο στον οποίο βρίσκονται καθημερινά για πολλές ώρες, την αποξένωση από τους συμμαθητές και τον ίδιο το χώρο, την ανάγκη για την έκφραση των συναισθημάτων, την απελπισία ταυτόχρονα με την ελπίδα για αλλαγή της κατάστασης που βιώνουν καθημερινά ( και μικρή σχέση έχει με την αμιγώς εκπαιδευτική διαδικασία ), χωρίς να είναι σαφές για εκείνους που θα μπορούσαν να την αναζητήσουν.

Σε συζητήσεις που πραγματοποιήθηκαν σε Γυμνάσια και Λύκεια του Δήμου μας, στο πλαίσιο, πάλι, της Μέρα κατά της Ενδοσχολικής Βίας και στις οποίες συμμετείχα, παρά το γεγονός ότι πραγματοποιήθηκαν σε αμφιθέατρα με τη συμμετοχή μεγάλου αριθμού μαθητών, γεγονός που καθιστά δυσχερή την εκτενή συζήτηση, ήταν εμφανής η ανάγκη για διάλογο, για κατανόηση από κάποιο ενήλικα ,για εκφόρτιση συναισθημάτων θυμού, απογοήτευσης, θλίψης ή ακόμα και πρόκλησης. Οι μαθητές αναφέρθηκαν σε καθημερινά περιστατικά παρενόχλησης από συμμαθητές τους κυρίως ειρωνεία, «πειράγματα» ή κοροϊδίες , στα οποία συχνά ο πυρήνας είναι η μηδενική ανοχή στη διαφορετικότητα οποιουδήποτε τύπου  ( σωματότυπος, εξωτερικά χαρακτηριστικά, επίδοση στα μαθήματα, χώρα καταγωγής, φύλο, ομάδα προτίμησης,, τρόπος ντυσίματος, εργασία γονέων κ.λ.π.), ενώ αρκετοί ουσιαστικά  αποκάλυψαν το γεγονός ότι έχουν βρεθεί συχνά σε δυσάρεστη θέση και έχουν αισθανθεί ποικίλα συναισθήματα. Οι  παρόντες εκπαιδευτικοί, αισθάνθηκαν έκπληξη, επειδή δεν είχαν ακριβώς φανταστεί, το μέγεθος, τη συχνότητα  και την ένταση των συναισθημάτων των μαθητών του σχολείου τους.

Η εφηβεία είναι μια ηλικιακή περίοδος ιδιαίτερα δύσκολη και ψυχικά επώδυνη, κατά την οποία συντελούνται πολλές ψυχοσυναισθηματικές αλλαγές, με πιο βασική την «αποκαθήλωση» των γονεικών προτύπων αλλά και των «σημαντικών άλλων», την αναζήτηση προσωπικής πυξίδας και συστήματος αξιών, διαδικασία ή οποία επιφέρει μεγάλο ψυχικό άγχος και την οποία απαλύνει σημαντικά, η παρέα των συνομηλίκων, η οποία μπορεί να λειτουργήσει  ως βοηθητικό «εγώ».Σε αυτή τη φάση, που οι συναισθηματικές αντιδράσεις μεγεθύνονται και οι έφηβοι συχνά δεν μπορούν να τις διαχειριστούν, είναι περισσότερο από ποτέ απαραίτητη η συνεπής παρουσία των ενηλίκων, τα ευδιάκριτα και σταθερά όρια.

Το σημερινό σχολείο, με ευθύνη της πολιτείας, εξαντλεί το ρόλο του στην διδακτική διαδικασία, με υπερφόρτωση ύλης, ενώ η «συζήτηση» συχνά αρχίζει και τελειώνει στην βαθμολογία, ως βασικό και ενίοτε μοναδικό θέμα καταξίωσης των μαθητών, γεγονός που πυροδοτεί ανταγωνιστικές σχέσεις μεταξύ των μαθητών, βαθαίνοντας ζητήματα διαχωρισμού, τα οποία ουσιαστικά αφορούν στις κοινωνικοοικονομικές συνθήκες διαβίωσης κάθε οικογένειας. Οι μαθητές αισθάνονται όλο και πιο πολύ ξένοι τόσο από την εκπαιδευτική διαδικασία, όσο και από τον ίδιο το χώρο του σχολείου- οικήματος, στο  οποίο  μοιάζει πιο εύκολο και πιο χειροπιαστό, να στρέψουν το θυμό και την απογοήτευση τους, να επιτεθούν, να προξενήσουν φθορές, να βρωμίσουν και τελικά να υπονομεύσουν και τις μεταξύ τους σχέσεις (εξάλλου οι έφηβοι πράττουν και δε μιλούν, όταν αισθάνονται ότι δεν ακούγονται).

Tα σχολεία, συχνά, χαρακτηρίζονται από έλλειψη δημιουργικότητας και χαράς και δεν είναι ελκυστικά, ενώ οι σχέσεις των μαθητών μεταξύ τους, που είναι ιδιαίτερα σημαντικές, δυσκολεύουν όλο και περισσότερο λόγω των αυξανόμενων κοινωνικών προβλημάτων.

Στο πλαίσιο αυτό εμφανίζεται η ενδοσχολική βία, για την οποία τα πυροσβεστικά μέτρα και οι υπομνήσεις της μιας ημέρας δεν έχουν τόσο νόημα, όσο η δημιουργία ενός σχολικού περιβάλλοντος που δε θα αποξενώνει τους μαθητές, αλλά θα τους εντάσσει σε μια σειρά διαδικασίες και δραστηριότητες που θα εκτείνονται πέρα από την διδακτέα ύλη.

Ο σχεδιασμός και η εκπόνηση οποιουδήποτε προγράμματος στο χώρο του σχολείου, απαιτεί σταθερότητα, συνέπεια, βάθος χρόνου, συχνές αξιολογήσεις, εφικτούς στόχους σχετικούς με τη καθημερινότητα και ενεργό συμμετοχή όλων των μερών, διεύθυνσης, συλλόγου εκπαιδευτικών, μαθητικών συμβουλίων, συλλόγου γονέων, τη λειτουργία ομάδων αυτοβοήθειας, τη διασύνδεση  τουλάχιστον με μια ψυχοκοινωνική υπηρεσία, η οποία θα προσφέρει  εξειδικευμένη συμβουλευτική βοήθεια και στήριξη, καθώς και παρεμβάσεις στην κρίση αν και εφόσον χρειαστεί.

Στα περισσότερα σχολεία του Δήμου μας, έχουν δημιουργηθεί και λειτουργούν διάφορες ομάδες (αθλητικές, θεατρικής αγωγής, μουσικής, περιβαλλοντικής αγωγής ή αγωγής υγείας ), με πρωτοβουλία αρκετών εκπαιδευτικών, οι οποίες αναπτύσσουν ποικίλες δραστηριότητες, όμως συχνά, μοιάζουν ξεκομμένες από τη γενική σχολική ζωή, καθώς δεν αποτελούν μέρος συλλογικών αποφάσεων μαθητών, εκπαιδευτικών, γονέων και δεν αφορούν πάντα τη σχολική καθημερινότητα. Με αυτό τον τρόπο δεν είναι εφικτό να επιφέρουν πιο ουσιαστικές αλλαγές στη ζωή κα τις σχέσεις των μαθητών αν και όσοι συμμετέχουν σε τέτοιες δραστηριότητες εκφράζουν αισθήματα ικανοποίησης και πληρότητας.

Τα σχολεία, όμως, παρά τις ελλείψεις που υπάρχουν, διαθέτουν δομή, οργάνωση, θεσμούς και καθημερινή λειτουργία, αυτά είναι στοιχεία που καθιστούν δυνατή την εφαρμογή εναλλακτικών τρόπων σχολικής ζωής.

Η πρόταση που ακολουθεί στηρίζεται στις εξής βασικές ιδέες:

  • Δημοκρατία σημαίνει αναλαμβάνω την ευθύνη
  • Συμβιώνω σημαίνει βιώνω και ζω, όχι μόνο συνυπάρχω
  • Η ομαδική εργασία δίνει στους ανθρώπους δύναμη, ενισχύει την επικοινωνία, επιτρέπει την επαφή με τη διαφορετικότητα και αναπτύσσει στην αίσθηση της κοινότητας.

Οι στόχοι των δραστηριότητων και των ομάδων που θα

αποφασίσει η σχολική κοινότητα, ενός σχολείου, να αναπτύξει μπορούν να είναι:

  • Φροντίδα για την ένταξη κάθε μαθητή στη σχολική καθημερινότητα
  • Ανάπτυξη δημοκρατικών αρχών μέσα στο σχολείο
  • Βελτίωση διαπροσωπικών σχέσεων
  • Ανάπτυξη κλίματος εμπιστοσύνης σε μαθητές και εκπαιδευτικούς
  • Εκπαίδευση στη διαδικασία της συνεργασίας
  • Καταπολέμηση στερεοτύπων και καλλιέργεια της έννοιας της ανεκτικότητας

Προτεινόμενες ενέργειες, δραστηριότητες, δράσεις.

  • Στην αρχή του σχολικού έτους πραγματοποιούνται συνεδριάσεις του συλλόγου εκπαιδευτικών, των μαθητικών συμβουλίων και του συλλόγου γονέων, έτσι ώστε να προταθούν οι ομαδικές δραστηριότητες της χρονιάς και οι στόχοι που θα τεθούν.
  •  Σε κοινή συνεδρίαση θα αποφασιστεί το ετήσιο πρόγραμμα, μαζί με χρονοδιάγραμμα και τις ευθύνες που αναλαμβάνει κάθε μέρος. Εφόσον πρόκειται για εθελοντική συμμετοχή είναι σημαντικό να δοθεί ο απαραίτητος χρόνος, οι μαθητές να εκφράσουν τις ιδέες  και τις προτάσεις τους ελεύθερα, γεγονός που δίνει στους εκπαιδευτικούς τη δυνατότητα να τους γνωρίσουν καλύτερα. Η τελική απόφαση χρειάζεται να είναι κοινής αποδοχής, αλλιώς δεν έχει ελπίδες επιτυχίας. Χρειάζεται να είναι ξεκάθαρο, ότι κανένα μέρος δεν μπορεί να αποφασίσει άλλες δραστηριότητες μόνο του, χωρίς την ενημέρωση και τη σύμφωνη γνώμη των υπολοίπων μερών. Θα περιοριστεί έτσι, η πολυδιάσπαση, η δημιουργία υποομάδων (εντός και εκτός σχολείου) και η κατασπατάληση ανθρωπίνων πόρων.
  • Οι ευθύνες χρειάζεται να είναι κατανοητές σε όλους και μπορούν να αποφασιστούν παράλληλα με ένα μικρό κανονισμό λειτουργίας κοινής αποδοχής, στον οποίο μπορούν να συνεισφέρουν όλα τα μέρη. Σε αυτό το σημείο είναι απαραίτητη η καταγραφή συγκεκριμένων ορίων κοινά αποδεκτών.
  • Οι ομαδικές δράσεις που θα επιλεγούν, έχει νόημα να αφορούν και την καθημερινή σχολική ζωή ( ομάδα περιφρούρησης χώρων, ομάδα καλλωπισμού του σχολικού κτιρίου, ομάδα φροντίδας συμμαθητών, ομάδα σχολικής βιβλιοθήκης κ.λ.π.), αν έχουν σχέση με δημιουργικές δραστηριότητες είναι απαραίτητο να υπάρξουν αποτελέσματα εργασίας και να παρουσιαστούν σε όλη τη σχολική κοινότητας στο χώρο του σχολείου (πιθανότατα και με ενδιάμεσους χρονικούς σταθμούς).
  • Μπορούν να συμφωνηθούν συγκεκριμένες συνεδριάσεις σε όλη τη διάρκεια της χρονιάς, όλων των συμμετεχόντων έτσι ώστε να αξιολογείται η πορεία του χρονοδιαγράμματος, οι δυσκολίες που παρουσιάστηκαν και οι διορθωτικές κινήσεις που απαιτούνται να γίνουν και να επιτυγχάνεται ο συντονισμός όλων των μερών.
  • Οι ίδιοι οι μαθητές που συμμετέχουν στις ομαδικές δράσεις, μπορούν να αξιοποιήσουν το διαδίκτυο ή κάθε άλλο τρόπο για την διαρκή ενημέρωση τη συμμαθητών τους σχετικά με την πορεία και τους στόχους των δράσεων τους.

Όλα τα παραπάνω αποτελούν ένα φανταστικό σενάριο, με το οποίο θα μπορούσε να αξιοποιηθεί η υπάρχουσα δομή του σχολικού πλαισίου και οι θεσμοί του, ώστε η σχολική ζωή να αποκτήσει ένα νήμα που θα συνδέει όλα τα μέρη μεταξύ τους, με απλό, σαφή και δημοκρατικό τρόπο, θα βοηθήσει στην καλύτερη γνωριμία μαθητών και εκπαιδευτικών, αλλά και των μαθητών μεταξύ τους και θα δώσει ρόλο σε κάθε μαθητή ανάλογα με τις ικανότητες του και τις επιθυμίες του. Σε μια τέτοια σχολική λειτουργία είναι περισσότερο δυνατή η επίλυση ενδοσχολικών συγκρούσεων και πολύ πιθανή η μείωση των φαινομένων βίας καθώς το σχολείο και η καθημερινή του θα μπορούσε να αποκτήσει  περισσότερο ενδιαφέρον και νόημα για όλους. Επειδή το σενάριο είναι φανταστικό ( δεν απαγορεύεται να ονειρευόμαστε ) μπορούμε να συμπεριλάβουμε και την ψυχοκοινωνική υπηρεσία μας σε ρόλο συμπαραστάτη και αρωγού τόσο στο σχεδιασμό, όσο και στην οργάνωση κα υλοποίηση του.

Advertisements

Σχολιάστε

Εισάγετε τα παρακάτω στοιχεία ή επιλέξτε ένα εικονίδιο για να συνδεθείτε:

Λογότυπο WordPress.com

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό WordPress.com. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Twitter

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Twitter. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Facebook

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Facebook. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Google+

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Google+. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Σύνδεση με %s